Squeeze out

Instytucja zwana squeeze out, wprowadzona do systemu prawnego w 2001 roku w art. 418 (przepisy o walnym zgromadzeniu) Kodeksu spółek handlowych . Termin squeeze out wywodzi się z języka angielskiego i dosłownie znaczy wyciśnięcie. Najczęściej w doktrynie prawa handlowego instytucję tą określa się jako przymusowy wykup akcji drobnych akcjonariuszy.

Omawiana instytucja jest interesującym rozwiązaniem prawnym, funkcjonującym w wielu państwach europejskich między innymi w: Belgii, Finlandii, Francji, Danii, Niemczech, Norwegii, Szwajcarii, Szwecji, Włoszech, oraz Wielkiej Brytanii. W tych państwach ma ona zastosowanie głównie w spółkach publicznych i jest historycznie łączona z powiązaniami o charakterze koncernów a jej podstawowe znaczenie sprowadza się do rozwiązywania problemów prawnych wynikających z ich tworzenia i funkcjonowania . Skutki zastosowania art. 418 k.s.h. są bardzo dotkliwe w stosunku do wykupywanego akcjonariusza, mianowicie zostaje on pozbawiony akcji będących jego własnością. Z tego względu przeznaczenie instytucji squeeze out, a także motywy jej wprowadzenia do polskiego prawa załgują na szersze omówienie. Tymczasem w uzasadnieniu projektu ustawy Kodeks spółek handlowych czytamy tylko, że instytucja przymusowego wykupu akcji wzorowana jest na prawie holenderskim, francuskim i belgijskim i ma na celu ułatwienie przekształcenia spółki otwartej w spółkę zamkniętą lub rodzinną . Podana wyżej funkcja instytucji squeeze out nie została rozwinięta w uzasadnieniu projektu ustawy, nie doczekała się również głębszej analizy w doktrynie prawa handlowego. Nie znaczy to jednak, że doktryna nie zajęła się tą kwestią. W tym miejscu należy zaznaczyć, że przedmiot niniejszej pracy został świadomie ograniczony do instytucji squeeze out w kształcie, jaki nadał jej art. 418 Kodeksu spółek handlowych. Przepis ten w paragrafie 4 wyraźnie wyłącza zastosowanie przymusowego wykupu akcji w odniesieniu do spółek publicznych. Niemniej od momentu wejścia w życie ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych instytucja squeeze out funkcjonuje tak w spółkach publicznych jak i w spółkach prywatnych z tym, że w zupełnie różnym kształcie. Regulacja przymusowego wykupu akcji w spółkach publicznych została przedstawiona w drugim rozdziale pracy, przy okazji omówienia zakresu zastosowania art. 418 k.s.h. Można dostrzec trzy grupy zagadnień poruszanych w doktrynie a dotyczących omawianej instytucji. Te zagadnienia miały decydujący wpływ na budowę niniejszej pracy i zostały zaprezentowane w poszczególnych jej rozdziałach i paragrafach. Praca składa się z trzech rozdziałów. W pierwszym z nich omówione zostały, wskazywane przez doktrynę, motywy wprowadzenia instytucji squeeze out do polskiego prawa oraz jej przeznaczenie. Przedstawiono również argumenty przemawiające za słusznością tego rozwiązania prawnego, a także głosy odnoszące się do niego krytycznie. Kolejnym zagadnieniem przedstawionym w tym rozdziale jest kwestia zgodności art. 418 k.s.h. z Konstytucją RP z 1997 roku . Jest to problem szeroko dyskutowany w doktrynie, rozstrzygnięty ostatecznie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 czerwca 2005 roku . Rozdział pierwszy prezentuje ponadto sposób regulacji instytucji squeeze out w prawie Unii Europejskiej oraz w prawie takich państw jak: Wielka Brytania – gdzie omawiana instytucja pojawiła się najwcześniej, Niemcy – rozwiązanie najbardziej zbliżone do polskiego oraz Belgia i Holandia – ustawodawstwa, na których (według uzasadnienia projekt k.s.h.) wzorowana jest polska regulacja przymusowego wykupu akcji. Do analizy instytucji squeeze out w tych państwach posłużyły przede wszystkim zagraniczne akty prawne a także opracowania dotyczące tej tematyki. W rozdziale drugim przedstawiono kształt, jaki nadał instytucji squeeze out polski ustawodawca. Dokładnej analizie poddano art. 418 k.s.h. oraz inne przepisy k.s.h. do których ten przepis odsyła. Szczególną uwagę zwrócono na katalog przesłanek, jakie powinny zaistnieć dla skutecznego przeprowadzenia przymusowego wykupu akcji oraz na przedmiotowe i podmiotowe ograniczenia w możliwości zastosowania art. 418 k.s.h. Omówione zostały także zagadnienia związane z podjęciem i wykonaniem uchwały o przymusowym wykupie akcji, w szczególności moment przejścia praw z akcji na nabywcę. W trzecim (ostatnim) rozdziale znalazły się rozważania dotyczące dwóch szczególnych problemów poruszanych w doktrynie prawa handlowego. Pierwszy z nich to sposób wyboru biegłego, który przeprowadzi wycenę akcji będących przedmiotem przymusowego wykupu. Przeanalizowano również procedurę rozwiązywania sporu, który może powstać w wyniku ustalenia przez biegłego ceny wykupywanych akcji. Natomiast drugie zagadnienie poruszane w tym rozdziale ogniskuje się wokół kwestii zapewnienia akcjonariuszowi wyciskanemu, sądowej ochrony jego interesów. Przedstawiono problemy, jakie mogą wyniknąć na skutek podjęcia uchwały o przymusowym wykupie akcji w szczególności przesłanki, w oparciu o które można wytoczyć powództwo o jej uchylenie bądź stwierdzenie nieważności. Uwzględniono przy tym rozstrzygnięcie tej kwestii przez Trybunał Konstytucyjny. Podstawowym aktem normatywnym regulującym instytucję squeeze out jest Kodeks spółek handlowych. Do analizy jego przepisów wykorzystane były między innymi: Komentarz do Kodeksu spółek handlowych tom I i II autorstwa prof. A. Kidyby oraz Komentarz do Kodeksu spółek handlowych tom III autorstwa prof. A. Sołtysińskiego, A. Szajkowskiego, A. Szumańskiego i J. Szwaji. Ponadto sięgnięto do opracowań dotyczących przymusowego wykupu akcji, zawartych głównie w czasopismach takich jak Przegląd Prawa Handlowego, Prawo Spółek, Monitor Prawniczy i inne. Obok przepisów Kodeksu spółek handlowych omówione zostały odpowiednie przepisy innych aktów prawnych, między innymi: Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych , Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ofert przejęcia . Warto zaznaczyć, że instytucja squeeze out, choć spotkała się w doktrynie z niemałym zainteresowaniem, wciąż jest zbyt rzadko tematem fachowych publikacji. Do omówienia pozostają jeszcze ważne zagadnienia, dotąd nie poruszane szerzej przez doktrynę prawa handlowego. Dla przykładu można podać dwutorowość polskiego rozwiązania instytucji squeeze out w spółkach publicznych i prywatnych, co stanowi wyjątek w Europie. Uwagę zwraca również rozstrzygnięcie TK w przedmiocie zgodności art. 418 k.s.h. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (w szczególności stwierdzenie, że uchwała o przymusowym wykupie akcji powinna zawierać uzasadnienie). Niniejsza praca prezentuje natomiast wszystkie najważniejsze zagadnienia, na które zwrócili uwagę przedstawiciele doktryny prawa handlowego. Uwzględnia opinie zarówno pozytywne jak i negatywne, na temat wprowadzenia instytucji squeeze out do polskiego prawa. Należy przy tym zaznaczyć, że tych pierwszych jest zdecydowanie więcej.

Chcesz wiedzieć więcej, napisz: pawel@paweltyniec.pl

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>